السفع : كوه‌ها . الجلجلة : صداى رعدوبرق . تلاشت : از بين رفت ، ناپديد شد . المجرّ : مسير كشيده شدن . ساختار ادبى الذى : صفت براى « اللّه » است . اليه مصائر الخلق : خبر مقدم و مبتداى مؤخر است . جمله « اليه مصائر الخلق » صله « الذى » است . و لشكره اداء : در اصل چنين بوده است : « يكون الحمد اداء لشكره » عبارت‌هاى بعدى نيز اين‌گونه‌اند . مؤمّل : و نيز همه اسم‌هاى مكسور پس از آن ، صفت براى « راج » هستند . موقنا : و تمامى اسم‌هاى منصوب پس از آن ( موطدات ، قائمات و طائعات احوال ) حال هستند . ادلهمام : فاعل و « ضوء » مفعول « يمنع » است . أن تردّ . . . : تأويل به مصدر مىرود و مفعول « استطاعت » است . شرح و تفسير ( الحمد للّه الذى اليه مصائر الخلق ، و عواقب الامر . . . مزيده موجبا ) خداوند نعمت‌هاى بىشمارى را براى بندگان و مخلوقاتش ، فراهم آورده است و در نهايت ، بندگانش را به سوى خود ، بازمىگرداند تا به نيكوكاران ، پاداش نيك و به بدكاران ، كيفر اعمالشان را بدهد .